Asetik Asit Nedir?

Asetik asit genellikle etanoik asit olarak adlandırılan, CH3COOH (ayrıca CH3CO2H, C2H4O2 veya HC2H3O2 olarak da yazılır) kimyasal formülüne sahip asidik, renksiz bir sıvı ve organik bileşiktir. Asetik asit, sirkenin aktif bileşenidir. Tarihsel olarak, sirke MÖ üçüncü binyıldan itibaren üretilmiştir; bu da asetik asidin büyük miktarlarda üretilen ilk asit olma olasılığının yüksek olduğunu göstermektedir.

Asetik asit, (formik asitten sonra) en basit ikinci karboksilik asittir. Çeşitli alanlarda önemli bir kimyasal reaktif ve endüstriyel kimyasaldır; öncelikle fotoğraf filmi için selüloz asetat, ahşap tutkalı için polivinil asetat ve sentetik elyaf ve kumaşların üretiminde kullanılır. Evlerde, seyreltilmiş asetik asit genellikle kireç çözücülerde kullanılır. Gıda endüstrisinde, asetik asit, asitlik düzenleyici ve baharat olarak E260 gıda katkı maddesi kodu ile kontrol edilir. Biyokimyada, asetik asitten türetilen asetil grubu, tüm yaşam formları için temeldir. Koenzim A'ya bağlandığında, karbonhidrat ve yağ metabolizmasının merkezinde yer alır.

2023 yılı itibariyle küresel asetik asit talebi yılda yaklaşık 17,88 milyon metrik tondur (t/a). Dünyadaki asetik asidin çoğu metanolün karbonilasyonu yoluyla üretilir. Üretimi ve ardından gelen endüstriyel kullanımı, işçiler için, kazara cilt hasarı ve solunum yoluyla kronik solunum yolu yaralanmaları da dahil olmak üzere sağlık tehlikeleri oluşturmaktadır.

Adlandırma
En yaygın kullanılan ve tercih edilen IUPAC adı "asetik asit"tir. Geçerli bir IUPAC adı olan "etanoik asit" sistematik adı, ikameci adlandırmaya göre oluşturulmuştur. "Asetik asit" adı, fermente meyvelerin acı tadıyla ilgili olarak "ekşimek" anlamına gelen Latince sirke kelimesi "acetum"dan türetilmiştir.

"Buzlu asetik asit", susuz (anhidrat) asetik asit için kullanılan bir isimdir. Almanca "Eisessig" ("buz sirkesi") ismine benzer şekilde, bu isim, oda sıcaklığının biraz altında, 16,6 °C'de (61,9 °F) çalkalama ile oluşan katı buz benzeri kristallerden gelir. Asetik asit, su içeren bir ortamda asla tamamen susuz olamaz, bu nedenle buzlu asetik asitte %0,1 su bulunması erime noktasını 0,2 °C düşürür.

Asetik asit için yaygın bir sembol AcOH (veya HOAc)'dir; burada Ac, asetil grubu CH3−C(=O)−'yi temsil eden sözde element sembolüdür; eşlenik baz olan asetat (CH3COO−) bu nedenle AcO− olarak temsil edilir.[13] Asetat, asetik asitten H+ kaybı sonucu oluşan iyondur. "Asetat" adı, bu anyonu içeren bir tuzu veya asetik asidin bir esterini de ifade edebilir. (Asetil fonksiyonel grubu için kullanılan Ac sembolü, aktinyum elementi için kullanılan Ac sembolüyle karıştırılmamalıdır; bağlam, organik kimyacılar arasında karışıklığı önler). Yapısını daha iyi yansıtmak için asetik asit genellikle CH3−C(O)OH,[4] CH3−C(=O)−OH, CH3COOH ve CH3CO2H olarak yazılır. Asit-baz reaksiyonları bağlamında, bazen HAc kısaltması kullanılır, burada Ac, asetil yerine asetat sembolüdür.

Asetik asidin metil grubundan bir hidrojenin çıkarılmasıyla elde edilen karboksimetil fonksiyonel grubunun kimyasal formülü −CH2−C(=O)−OH'dir.

Teknik adıyla E260 katkı maddesi, halk arasındaki adıyla sirke asidi, kimyasal adıyla etanoik asit diye bilinen asetik asit kullanım alanının genişliği ile birçok sektöre hitap etmektedir. Ticari sevkiyatlarda ambalaj şekli genel olarak 65 kg lık bidonlar halindedir. Asetik asit veya etanoik asit CH3COOH (diğer bir gösterimi CH3CO2H) formüllü bir organik asittir, sirkeye ekşi tadını ve keskin kokusunu vermesiyle bilinir. Karboksilik asitlerin en küçüklerindendir (en küçük olan formik asittir). Doğada karbonhidratların yükseltgenmesiyle oluşur. Sanayide asetik asit hem biyolojik yolla hem de sentetik yolla imal edilir. Tuz ve esterine asetat denir. Suda tamamen çözünür.

Asetik Asit, Karboksilli asitlerin en önemlisi olan ve sirke asidi veya sirke ruhu da denilen bir organik bileşiktir. Kapalı formülü C2H4O2, daha açık olarak ise CH3COOH şeklindedir. Kimyada Etanoik Asit olarak da adlandırılır. Saf asetik asitin bir diğer ismi de glisial asetik asittir.

Saf asetik asit, keskin, renksiz ve iğneleyici kokuya sahib olup, 118 derecede kaynar, 16,7 derecede donar. Su ile her oranda karışan asetik asit su çekicidir. Deriyi tahriş eder, Metalleri aşındırır.

Asetik Asit için kullanılan diğer (synonym) isimler:

• Etanoik Asit

• Acetic Acid

• Ethanoic Acid

• Sirke Asidi

• Glacial Acetic Acid (Saf / buzlu asetik asit)

• Methanecarboxylic Acid

• E260 (gıda katkı kodu)

• Vinegar Acid

• AcOH (kimyasal kısaltma)

• Hydrogen Acetate

• Acetylic Acid (eski kullanım)

• Ethylic Acid (eski kullanım)

• CAS No: 64-19-7 ile geçen asit

• CH₃COOH (kimyasal formül adıyla kullanım)

Sanayide kullanım şekline göre de farklı isimlerle aranabilir:

• Endüstriyel Asetik Asit

• Teknik Asetik Asit

• Sentetik Sirke Asidi

• Glasiyel Asetik Asit

• %80 Asetik Asit

• %99 Asetik Asit

• buzlu asetik asit

• asetik asit %80

• asetik asit %99

  Özellikleri

  Özellik	Değer
  Kimyasal Adı	Asetik Asit / Etanoik Asit
  Diğer Adları	Sirke Asidi, Acetic Acid
  Kimyasal Formül	CH₃COOH
  Molekül Ağırlığı	60.05 g/mol
  CAS Numarası	64-19-7
  EINECS No	200-580-7
  Görünüm	Renksiz, berrak sıvı
  Koku	Keskin sirke kokusu
  Saflık	%80 – %99.5
  Yoğunluk (20°C)	~1.049 g/cm³
  Kaynama Noktası	118.1 °C
  Donma Noktası	16.6 °C
  Parlama Noktası	39 °C
  pH (%1 çözelti)	~2.4 – 3
  Çözünürlük	Suda tamamen çözünür
  Viskozite	1.056 mPa·s
  Buhar Basıncı	15.7 mmHg (25°C)
  Refraktif İndeks	1.372
  pKa	4.76
  Yanıcılık	Yanıcı
  Korozif Özellik	Korozif / aşındırıcı
  Depolama Sıcaklığı	10 – 30 °C
  Ambalaj Tipleri	HDPE bidon, IBC tank, varil
  GTİP Kodu	2915.21

  Asitlik
  Asetik asit gibi karboksilik asitlerdeki karboksil grubundaki (−COOH) hidrojen merkezi, suda iyonlaşma yoluyla molekülden ayrılabilir:

  CH3COOH + HOH ⇌ CH3CO
  −
  2

  + H3O+
  Bu proton (H+) salınımı nedeniyle asetik asit asidik karaktere sahiptir. Asetik asit zayıf bir monoprotik asittir. Sulu çözeltide pKa değeri 4,76'dır. Konjuge bazı asetattır (CH3COO−). 1,0 M'lik bir çözeltinin (ev sirkesinin konsantrasyonuna yaklaşık olarak eşdeğer) pH'ı 2,4'tür; bu da asetik asit moleküllerinin yalnızca %0,4'ünün iyonlaştığını gösterir.[a]

  Yapı
  Katı asetik asitte, moleküller hidrojen bağlarıyla birbirine bağlı bireysel moleküllerden oluşan zincirler oluşturur.[25] 120 °C'de (248 °F) buhar fazında dimerler tespit edilebilir. Dimerler ayrıca seyreltik çözeltilerde hidrojen bağı oluşturmayan çözücülerle sıvı fazda ve belirli bir ölçüde saf asetik asitte de oluşur, ancak hidrojen bağı oluşturan çözücüler tarafından bozulur. Dimerin ayrışma entalpisi 65,0–66,0 kJ/mol ve ayrışma entropisi 154–157 J mol−1 K−1 olarak tahmin edilmektedir. Diğer karboksilik asitler de benzer moleküller arası hidrojen bağı etkileşimlerine girer.

  Çözücü özellikleri

  Sıvı asetik asit, etanol ve suya benzer şekilde hidrofilik (polar) protik bir çözücüdür. 6,2'lik bağıl statik geçirgenliği (dielektrik sabiti) ile sadece inorganik tuzlar ve şekerler gibi polar bileşikleri değil, aynı zamanda yağlar gibi polar olmayan bileşikleri ve polar çözücüleri de çözer. Su, kloroform ve heksan gibi polar ve polar olmayan çözücülerle karışabilir. Daha yüksek alkanlarla (oktan ile başlayarak), asetik asit tüm bileşimlerde karışmaz ve asetik asidin alkanlardaki çözünürlüğü daha uzun n-alkanlarla azalır.Asetik asidin çözücü ve karışabilirlik özellikleri, onu örneğin dimetil tereftalat üretiminde çözücü olarak kullanışlı bir endüstriyel kimyasal haline getirir.

  Fizyolojik pH'larda, asetik asit genellikle sulu çözeltide tamamen asetata iyonize olur.

  Asetik asitten türetilen asetil grubu, tüm yaşam biçimleri için temeldir. Tipik olarak, asetil-CoA sentaz enzimleri tarafından koenzim A'ya bağlanır ve karbonhidrat ve yağ metabolizmasında merkezi bir rol oynar. Daha uzun zincirli karboksilik asitlerin (yağ asitleri) aksine, asetik asit doğal trigliseritlerde bulunmaz. Hücrelerde asetil-CoA'da kullanılmak üzere üretilen asetatın çoğu doğrudan etanol veya piruvattan sentezlenir. Bununla birlikte, yapay trigliserit triasetin (gliserin triasetat) yaygın bir gıda katkı maddesidir ve kozmetik ve topikal ilaçlarda bulunur; bu katkı maddesi vücutta gliserol ve asetik aside metabolize edilir.

  Asetik asit, özellikle Acetobacter ve Clostridium acetobutylicum cinsleri olmak üzere asetik asit bakterileri tarafından üretilir ve salgılanır. Bu bakteriler gıda maddelerinde, suda ve toprakta evrensel olarak bulunur ve asetik asit, meyveler ve diğer gıdalar bozuldukça doğal olarak üretilir. Asetik asit aynı zamanda insanlarda ve diğer primatlarda vajinal kayganlaştırıcı maddenin bir bileşenidir ve burada hafif bir antibakteriyel madde görevi görüyor gibi görünmektedir.

   

Benzer Kimyasallar
glasiyel asetik asit	kostik
katyonik polielektrolit	asetik asit %80
aktif karbon	formaldehit
granül klor	akü asidi
asetik asit	potasyum hidroksit