Asetik Asit Kullanım Alanları

Sanayide asetik asitin geniş bir kullanım alanı vardır, çoğu kimyasalın üretiminde hammadde olarak kullanılır. En önemli kullanımı vinil asetat üretimidir ve bundan elde edilen polivinil asetat tahta tutkalı olarak kullanılır. Bunu asetik anhidrit ve asetik ester üretimi izler. Sirke üretiminde kullanımı nispeten önemsizdir. Asetik asitin bir diğer önemli kullanımı çözücü olaraktır. PET plastiklerin üretimininde kullanılan tereftalik asit üretiminde asetik asit çözücü olarak kullanılır, bu kullanım asetik asitin tüm kullanımının %5-10'unu oluşturur. Asetitk asit gida sanayisinden tampon özelliğinden dolayı E260 adıyla bir katkı maddesi olarak kullanılır.

Asetik asidin türevlerinin de çeşitli kullanımları vardır. örneğin, Sodyum asetat dokuma sanayinde ve gıda katkı maddesi olarak (E262) kullanılır. Selüloz asetat fotoğraf filmi üretiminde kullanılır.
Asetik asidin zayıf bir asit olması onun özellikle ev içinde temizleme amacıyla kullanılmasının nedenidir. Seyreltik asetik asit (sirke) çaydanlıkların kireçten arındırılmasında, cam ve diğer parlak yüzeylerdeki madenî birikmeleri temizlemekte kullanılabilir.

Kullanım Alanları
Asetik asit, kimyasal bileşiklerin üretiminde kullanılan bir kimyasal reaktiftir. Asetik asidin en büyük tek kullanım alanı vinil asetat monomeri üretimidir, bunu yakından asetik anhidrit ve ester üretimi takip eder. Sirkede kullanılan asetik asit miktarı nispeten küçüktür.

Vinil asetat monomeri
Asetik asidin birincil kullanım alanı vinil asetat monomeri (VAM) üretimidir. 2008 yılında, bu uygulamanın dünya asetik asit üretiminin üçte birini tükettiği tahmin edilmiştir.[30] Reaksiyon, etilen ve asetik asidin oksijenle bir paladyum katalizörü üzerinde gaz fazında gerçekleştirilen reaksiyonundan oluşur.

2 H3C−COOH + 2 C2H4 + O2 → 2 H3C−CO−O−CH=CH2 + 2 H2O
Vinil asetat, boya ve yapıştırıcılarda bileşen olan polivinil asetat veya diğer polimerlere polimerize edilebilir.

Ester Üretimi
Asetik asidin başlıca esterleri, mürekkep, boya ve kaplamalar için yaygın olarak çözücü olarak kullanılır. Esterler arasında etil asetat, n-bütil asetat, izobütil asetat ve propil asetat bulunur. Bunlar tipik olarak asetik asit ve karşılık gelen alkolden katalize edilmiş bir reaksiyonla üretilir:

CH3COO−H + HO−R → CH3COO−R + H2O, R = genel alkil grubu
Örneğin, asetik asit ve etanol, etil asetat ve su verir.

CH3COO−H + HO−CH2CH3 → CH3COO−CH2CH3 + H2O
Ancak çoğu asetat esteri, Tishchenko reaksiyonu kullanılarak asetaldehitten üretilir. Ek olarak, eter asetatlar nitroselüloz, akrilik vernikler, vernik sökücüler ve ahşap boyaları için çözücü olarak kullanılır. Öncelikle, glikol monoeterler, etilen oksit veya propilen oksitten alkolle üretilir ve daha sonra asetik asitle esterleştirilir. Üç ana ürün, etilen glikol monoetil eter asetat (EEA), etilen glikol monobütil eter asetat (EBA) ve propilen glikol monometil eter asetattır (PMA, yarı iletken üretim süreçlerinde direnç çözücüsü olarak kullanılan ve daha yaygın olarak PGMEA olarak bilinen). Bu uygulama, dünya çapındaki asetik asit tüketiminin yaklaşık %15 ila %20'sini oluşturmaktadır. Örneğin EEA gibi eter asetatların insan üreme sağlığına zararlı olduğu gösterilmiştir.

Asetik anhidrit
İki asetik asit molekülünün yoğunlaşmasının ürünü asetik anhidrittir. Dünya çapındaki asetik anhidrit üretimi önemli bir uygulamadır ve küresel asetik asit üretiminin yaklaşık %25 ila %30'unu kullanmaktadır. Ana işlem, asetik asidin 700-750 °C'de dehidrasyonuyla keten elde edilmesini içerir. Keten daha sonra asetik asit ile reaksiyona sokularak anhidrit elde edilir:

CH3CO2H → CH2=C=O + H2O
CH3CO2H + CH2=C=O → (CH3CO)2O
Asetik anhidrit bir asetilasyon ajanıdır. Bu nedenle, başlıca uygulaması, selülozun asetik asit ve asetik anhidrit ile sülfürik asit varlığında reaksiyona sokulmasıyla üretilen, fotoğraf filmi için de kullanılan sentetik bir tekstil olan selüloz asetat içindir. Asetik anhidrit ayrıca eroin ve diğer bileşiklerin üretiminde de bir reaktiftir

Çözücü olarak kullanımı
Polar bir protik çözücü olarak asetik asit, organik bileşikleri saflaştırmak için sıklıkla yeniden kristalleştirmede kullanılır. Asetik asit, polietilen tereftalat (PET) için hammadde olan tereftalik asit (TPA) üretiminde çözücü olarak kullanılır. 2006 yılında, asetik asidin yaklaşık %20'si TPA üretimi için kullanıldı.

Asetik asit, Friedel-Crafts alkilasyonu gibi karbokatyon içeren reaksiyonlar için sıklıkla çözücü olarak kullanılır. Örneğin, sentetik kafurun ticari üretimindeki bir aşama, kampenin izobornil asetata Wagner-Meerwein yeniden düzenlenmesini içerir; burada asetik asit hem çözücü hem de yeniden düzenlenmiş karbokatyonu yakalamak için nükleofil görevi görür.

Buzlu asetik asit, analitik kimyada organik amidler gibi zayıf alkali maddelerin tahmini için kullanılır. Buzlu asetik asit, sudan çok daha zayıf bir bazdır, bu nedenle amid bu ortamda güçlü bir baz gibi davranır. Daha sonra, perklorik asit gibi çok güçlü bir asidin buzlu asetik asit içindeki bir çözeltisi kullanılarak titre edilebilir.

Tıbbi Kullanım
Ana madde: Asetik asit (tıbbi kullanım)
Asetik asit, 1800'lerden beri kanser tedavisinde tümöre enjekte edilmektedir.

Asetik asit, gelişmekte olan dünyanın birçok bölgesinde rahim ağzı kanseri taramasının bir parçası olarak kullanılmaktadır.Asit rahim ağzına uygulanır ve yaklaşık bir dakika sonra beyaz bir alan görünürse test pozitiftir.

Asetik asit, %1'lik bir çözelti olarak kullanıldığında, streptokoklar, stafilokoklar, pseudomonaslar, enterokoklar ve diğerlerine karşı geniş spektrumlu aktiviteye sahip etkili bir antiseptiktir. Tipik antibiyotiklere dirençli pseudomonas suşlarının neden olduğu cilt enfeksiyonlarını tedavi etmek için kullanılabilir.

Seyreltilmiş asetik asit iyontoforezde kullanılırken, rotator manşet hastalığı için bu tedaviyi destekleyen yüksek kaliteli bir kanıt bulunmamaktadır.

Dış kulak iltihabının tedavisi olarak Dünya Sağlık Örgütü'nün Temel İlaçlar Listesi'nde yer almaktadır.

Yiyecekler
Ana madde: Sirke
Asetik asit 100 gramında 349 kcal (1.460 kJ) enerji içerir.Sirke genellikle kütlece en az %4 asetik asit içerir. Asetik asit üzerindeki yasal sınırlar c

Asetik Asit Kullanan Sektörler

Asetik asit (CH₃COOH), kimya endüstrisinin en önemli organik asitlerinden biridir. Sirke asidi olarak da bilinen bu kimyasal; plastik, tekstil, boya, gıda, ilaç ve solvent üretiminde yaygın şekilde kullanılmaktadır. Dünya genelindeki en büyük kullanım alanı vinil asetat monomer üretimidir.

1. Vinil Asetat Monomer (VAM) Üretimi

Asetik asidin en büyük kullanım alanı vinil asetat monomer üretimidir. Bu madde;

• PVC bazlı ürünlerde

• Yapıştırıcılarda

• Boya üretiminde

• Kaplama kimyasallarında

• Polimer sanayisinde

kullanılır.

Vinil asetat üretimi, dünya asetik asit tüketiminin büyük bölümünü oluşturmaktadır.

2. Ester ve Solvent Üretimi

Asetik asit; etil asetat, bütül asetat ve propil asetat gibi esterlerin üretiminde kullanılır.

Bu solventler özellikle:

• Mürekkep üretimi

• Endüstriyel boya

• Vernik

• Reçine

• Ahşap koruyucular

• Kaplama sistemleri

için tercih edilir.

3. Plastik ve Polimer Sanayisi

Asetik asit, plastik sektöründe kritik hammaddelerden biridir.

Kullanım alanları:

• Polivinil asetat üretimi

• Plastik katkı maddeleri

• PET hammaddesi üretimi

• Sentetik reçineler

• Film ve kaplama üretimi

Özellikle tereftalik asit (TPA) üretiminde çözücü olarak kullanılmaktadır.

4. Tekstil Sanayisi

Tekstil sektöründe pH düzenleyici ve boya sabitleyici olarak görev yapar.

Başlıca kullanım alanları:

• Kumaş boyama

• Baskı işlemleri

• Elyaf işleme

• Tekstil apreleme

• Renk dengeleme

Ayrıca selüloz asetat üretiminde kullanılarak sentetik tekstil ürünlerinin üretimine katkı sağlar.

5. Gıda Sanayisi

Asetik asit gıda sektöründe E260 koduyla kullanılmaktadır.

Kullanıldığı alanlar:

• Sirke üretimi

• Turşu üretimi

• Konserve ürünler

• Gıda koruyucu sistemleri

• Sos ve marinasyon ürünleri

Sirkenin ana aktif bileşeni asetik asittir. Ticari sirke çözeltileri genellikle %4–8 oranında asetik asit içerir.

6. İlaç ve Medikal Kullanımlar

Asetik asit tıp alanında antiseptik ve yardımcı kimyasal olarak kullanılmaktadır.

Kullanım alanları:

• Kulak damlaları

• Yara temizleme solüsyonları

• Antiseptik çözeltiler

• Servikal kanser taraması

• Bazı ilaç hammaddelerinin üretimi

Düşük konsantrasyonlu çözeltileri bakterilere karşı etkili antiseptik özellik gösterebilir.

7. Kimya Endüstrisi

Kimyasal sentezlerde önemli bir reaktif ve çözücüdür.

Üretiminde kullanıldığı başlıca maddeler:

• Asetik anhidrit

• Selüloz asetat

• Aspirin hammaddeleri

• Organik kimyasallar

• Laboratuvar solventleri

Organik kimya reaksiyonlarında polar protik çözücü olarak tercih edilmektedir.

8. Boya ve Kaplama Sanayisi

Asetik asit bazlı solventler boya sektöründe yaygın kullanılır.

Özellikle:

• Endüstriyel boyalar

• Baskı mürekkepleri

• Ahşap cilaları

• Metal kaplamalar

• Vernik sistemleri

için önemli hammaddedir.

9. Laboratuvar ve Analitik Kimya

Glasiyel asetik asit laboratuvarlarda yaygın kullanılan kimyasallardandır.

Kullanım alanları:

• Titrasyon işlemleri

• Organik sentez

• Numune saflaştırma

• Reaksiyon çözücüsü

• Analitik testler

Özellikle zayıf bazların analizinde kullanılmaktadır.

10. Temizlik ve Hijyen Ürünleri

Asetik asit kireç çözücü ve temizleyici ürünlerde aktif bileşen olarak yer alır.

Kullanıldığı alanlar:

• Endüstriyel temizleyiciler

• Kireç çözücüler

• Yüzey temizleyiciler

• Dezenfektan sistemleri

Asidik yapısı sayesinde mineral kalıntılarının çözülmesine yardımcı olur.

Asetik Asit Kullanım Alanları
Sirke yapımında
Kimyasal preparatların hazırlanmasında
Farmosetik ve kozmetik ürünlerinde
Emprenye, apre, dağlama maddelerinin yapımında
Kauçuk imalatında koagülatör olarak
Deri endüstrisinde
Boya proseslerinde
Tekstil
İlaç
Lastik
Selüloz asetat üretimi
Asetad plastikleri ile asetik asit anhidriti üretiminde kullanılır.